Interview

मुटुरोगको उपचारमा अब्बल डा मास्के

डा अरुण मास्के मूलतः मुटुरोग विशेषज्ञ हुन् । तर, यति मात्रै भनिदिँदा उनीमाथि अन्याय हुन्छ । किनभने उनी नेपालमै मुटुरोगको उपचार सेवा उपलब्ध गराउन लागिपरेका एक अभियान्ता पनि हुन् । उनले जीवनमा चिकित्सालाई पेशा भन्दा बढी अभियानका रुपमा लिए । सकेसम्म मुटुरोगका बिरामीले उपचारका लागि विदेशिन नपरोस् भन्ने मनशाय बोकेर संघर्ष गरे ।

अहिले नेपालमा मुटुरोग सम्बन्धि सवै उपचार सेवा उपलब्ध छन् । काठमाडौं मात्रै होइन, बाहिर पनि उपचार सेवा विस्तार भएको छ । केही ठाउँमा अझै हुँदैछ । मुटुरोगको उपचारमा आजको दिन आउनुमा सेवाभाव भएका धेरै डाक्टरको लगानी र योगदान छन् । डा मास्के पनि तिनै चिकित्सक मध्येमा पर्छन् । उनले जीवनभर बिरामी र सकेसम्म बढी उपचार सेवा कसरी दिने विषयमा मात्रै सोचे । यसैमा लागि परे ।

यसैको कारण हो, डा मास्केलाई खोज्दै काठमाडौं बाँसबारीस्थित शहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र र पुल्चोकस्थित निदान अस्पतालमा बिरामीहरु पुग्छन् । डा मास्केलाई आफ्नो समस्या बताएपछि ढुक्क हुने बिरामी धेरै छन् । किनभने उनी सही उपचार मात्रै होइन, सल्लाह पनि दिन्छन् । यसले बिरामीमा डाक्टरप्रतिको विश्वास मात्रै होइन, भरोसा समेत बढाउँछ ।

मुटुरोग सम्बन्धि सम्पूर्ण उपचार सेवा दिने सरकारी अस्पतालका रुपमा परिचित छ शहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र । फराकिलो स्थान, ठूला भवन, सयौं डाक्टर, अत्याधुनिक उपकरण र छिटोछरितो उपचार सेवा यसको विशेषता बनिसकेको छ ।
तर, अस्पतालको यो भव्यता त्यसै बनेको होइन । डा मास्केहरुको लगन, खटन र सक्रियताको परिणाम हो । यो सव भनिरहँदा डा मास्केले नै बनाएका हुन् भनेर अथ्र्याउनु हुँदैन । तर, उनको योगदानलाई नजरअन्दाज गरेर यो अस्पतालको आजको अवस्था परिकल्पना पनि गर्न सकिँदैन ।

सरकारले यसलाई मुटु रोग सम्बन्धि उपचार र अध्ययन केन्द्र बनाउने परिकल्पना गरिरहँदा त्यसलाई यथार्थमा परिणत गर्न इच्छुक सुरुवाती दुई डाक्टर मध्यका उनी एक हुन् । सन् १९९८ मा सिनियर रेसिडेन्टका रुपमा उनी यहाँ प्रवेश गरेका हुन् । बाँसबारी छालाजुत्ता कारखानको नयाँ भवनलाई अस्पतालको रुप दिन डा मानबहादुर केसी र उनी प्रवेश गरेका हुन् ।
कारखानको भवन अस्पताल हो भन्ने जनाउन उनीहरुसँग आफूले लगाएको सेतो एप्रोन, स्टेथेस्कोप र जम्माजम्मी एउटा इसिजि मेसिन थियो । उनी सम्झिन्छन्, ‘त्यत्तिको भरमा डा केसी र म ओपिडि सेवा दिन्थ्यौं । मान्छेहरु यो पनि अस्पताल हो ? भनेर हाँस्थे ।’

डा मास्के र केसीले अरुले के भन्छन् भन्नेमा कम ध्यान दिए । आफूले के गर्ने भन्नेमा बढी सक्रियता जनाए । त्यसैको परिणाम हो, आज यो अस्पताल । त्यसैको परिणाम बनेको छ, अस्पताल भनेको त यही हो ।

सुरुमा ओपिडी मात्रै चलाएपनि पछि ७ बेडको अस्पतालका रुपमा सुरु गरे । त्यसको ६÷७ महिनापछि २० बेडको अस्पताल बनाए । उनलाई सम्झना छ, ‘हामी दिनमा १०–१५ जना बिरामी हेथ्र्यौं ।’ अहिले यो अस्पतालले एक हजार देखि १५ सयको संख्याका बिरामीलाई एकदिनमै उपचार सेवा दिन्छ ।

झन्डै ९ महिना जति यो अस्पतालमा दुईजना डाक्टर मात्रै भए । विस्तारै अरु चिकित्सक थपिन थाले । सरकारले संरचना विस्तार गर्दै लग्यो । डा मास्केहरुले सरकारको योजनामा साथ मात्रै दिएनन्, कसरी राम्रो बनाउने भनेर आफैंले सरकारलाई योजना दिए ।

अस्पतालमा उनी कार्डियोलोजिस्टका रुपमा सन् १९९८ देखि २००५ सम्म काम गरे । २००५ देखि कन्सल्ट्यान्ट कार्डियोलोजिस्टका रुपमा २०११ सम्म सेवा दिए । २०११ देखि उनलाई अस्पतालले सिनियर कार्डियोलोजिष्टको जिम्मेवारी सुम्पेको छ ।

यही बीचमा उनले अस्पतालको व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी समेत सम्हाले । सन् २००९ देखि २०११ सम्म उनले कार्यकारी निर्देशकका रुपमा अस्पतालको व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीमा थिए ।
त्यसअघि अस्पतालकै कार्डियाक क्याथराइजेसन ल्याब्रोटरीका प्रमुख भए । हालसम्म पनि कार्डियोलोजी विभागका प्रमुख भएर सेवा दिइरहेका छन् ।

उनले यी जिम्मेवारी अस्पतालमा सुरुदेखि काम गरेको चिकित्सकका रुपमा मात्रै पाएका होइनन् । आफ्नो क्षमता र दक्षता विकासमा निरन्तर उनी लागिपरेर हासिल गरेका उपलब्धि हुन् यी ।

काठमाडौं वसन्तपुरको अड्केनारायणस्थानमा जन्मिएका उनले भानुभक्त माध्यामिक विद्यालय पानीपोखरीबाट एसएलसी गरे । अमृत साइन्स क्याम्पसबाट आइएसी गरे । चितगाउँ मेडिकल कलेज बंगलादेशबाट एमबिबिएस र नेशनल इन्सिच्युट अफ कार्डियोभाष्कुलर डिजिज बंगलादेशबाटै उनले मुटुरोगमा विशेषज्ञता हासिल गरेका हुन् ।

त्यसपछि पनि नयाँ सीप र प्रविधिसँग आफूलाई समाहित गर्न विभिन्न तालिम र फेलोसिप लिएका छन् । इकोकार्डियोलोजीको एडभान्स तालिम श्रीलंकाबाट लिए । बैंकक थाइल्यान्डबाट डायग्नोष्टिक इन्टरभेन्सनल कार्डियोलोजी तालिम लिए । अष्ट्रेलिया पुगेर कार्डियाक क्याथराइजेसनम र क्रोनरी एनजिओग्राफीमा पोष्ट ग्य्राजुएट तालिम लिए ।

अष्ट्रेलियाबाटै इन्टरभेन्सलनल कार्डियोलोजीमा क्लिनिक फेल लिए । न्युक्लियिर कार्डियोलोजी र मायोकार्डियल भायबिलिटि, पेट स्क्यान एन्ड पेट÷सिटी स्क्यान कोर्स भियतानम पुगेर लिए । कोरियामा कम्पलेक्स कार्डियोभाष्कुलर इन्टर्नभेन्स वर्कसपमा सहभागी भए भने जापान पुगेर रोटाब्लाटर एन्ड आइभीयुएस तालि लिए । युरोपियन सोसाइटी अफ कार्डियोलोजी, अमेरिकन कलेज अफ कार्डियोलोजी र रोयल कलेज अफ पिजिसियनबाट फेलोसिप समेत लिएका छन् ।
सिक्ने र अध्ययन गर्ने मात्रै होइन, अनुसन्धानमा समेत उनी उत्तिकै रुची राख्छन् । उनले लेखन र सहलेखन गरेका ३७ वटा अनुसन्धान विभिन्न जर्नलमा छापिएका छन् ।

बंगलादेशबाट एमबिबिएस सकेर आएपछि उनले वीर अस्पतालबाट आफ्नो चिकित्सिकी जीवन सुरु गरेका थिए । रेसिडेन्ट डाक्टरका रुपमा उनले सन् १९९१ देखि सन् १९९५ सम्म त्यहाँ काम गरे । यहीँ काम गर्दा उनलाई महशुस भयो, ‘मुटुरोगमा विशेषज्ञ निकै न्युन छन् । यही विषयमा विशेषज्ञता हासिल गरेर सेवा दिन्छु ।’ वीर अस्पतालबाट तीन महिनाका लागि उनको सरुवा जिल्ला अस्पताल हुम्लामा भएको थियो । कर्णालीको विकट त्यो जिल्ला जान उनले आनाकानी गरेनन् । सेवाभावले पुगे र तीन महिना सेवा दिएर थप अध्ययनका लागि बंगलादेश गए ।

उनी आफूले मुटुरोगमा विशेषज्ञता हासिल गर्नुको कारण सम्झिन्छन्, ‘नेपालमा चिकित्सकको संख्या नै कम थियो । त्यसैमा मुटुरोगमा त धेरै कम । । नेपालमा मुटुरोगको उपचार सेवासुविधा पनि कमै थिए । भारत जानुपथ्र्यो । नेपालमै एनजिओग्राम र एनजिओप्लाष्टि सुरु गर्ने चाहनाले म मुटुरोगमा एमडी गर्न बंगलादेश पुगें ।’

खानापान र जीवनशैलीले मुटुरोगी बढाइरहेको छ । मुटु रोगका कारक बढेकाले रोगी बढेका छन् । त्यही अनुसार सुविधा र सेवा पनि बढ्दै गइरहेका छन् । उनी बिरामी भएपछि उपचार गर्न सक्रिय हुन्छन् नै, बिरामीलाई सकेसम्म मुटुको समस्या आउन नदिन सचेत गराउँछन् ।

एकीन तथ्यांक नभएपनि नेपालमा १५ प्रतिशत मुटुरोगी भएको अनुमान छ । यसैगरी एक हजार मध्य दुई जनामा मुटुको बाथ रोग छ भने २० प्रतिशतमा उच्च रक्तचाप छ । ५ प्रतिशतमा वयष्कमा हृदयाघातको लक्षण देखिने गरेको छ । त्यसैले अझै जनशक्ति र उपचार सेवा बढाउँदै लैजानुपर्ने उनले देखेका छन् ।

उनी भन्छन्, ‘धेरै ठाउँमा मुटुको उपचार सेवा छ । काठमाडौं बाहिर पनि विस्तार भइरहेको छ । तर, बिरामी बढिरहेकाले अझै जनशक्ति र उपचार केन्द्रको अभाव देखिन्छ ।’

सरकारले १५ वर्ष मुनि र ७५ वर्ष माथिकालाई निःशुल्क मुटुको उपचार सेवा दिएकोमा उनी खुशी छन् । हरेक मुटुरोगीले उपचारका लागि एक लाख रुपैयाँ सरकारबाट पाउन व्यवस्थाले केही राहत दिएको उनलाई महशुस भएको छ । तर, सरकारले मुटुरोगी घटाउन जनचेतनाका कार्यक्रममा जोड दिन उनी सुझाउँछन् ।

उनी भन्छन्, ‘जनशक्ति, भौतिक पूर्वाधार र उपकरण सम्पन्न भएकाले हामीले धेरै बिरामी बचाउन सकेका छौं ।’
अहिले बिरामी सचेत भइरहेको उनले देखेका छन् । उपचारका विषयमा न्युनतम जानकारी हासिल गरेर चिकित्सककोमा आउने भएकाले बुझाउन सजिलो उनले महशुस गरेका छन् । उनको चाहना छ, ‘मुटु रोग लागेपछि उपचारका विषयमा पढ्न थालेजस्तै रोग लाग्नै नदिन अपनाउनुपर्ने उपायका विषयमा समेत सर्वसाधारणले पढ्न थालुन् ।’

फेसबुक प्रतिक्रिया

सम्बन्धित शीर्षकहरु

"NEPALS FIRST CORPORATE NEWS MAGAZINE AND PORTAL."