पृथ्वी आफैंले चन्द्रमामा हावा पुर्‍याइरहेको अध्ययनको खुलासा !

काठमाडौँ । चन्द्रमामा मानव उपनिवेश स्थापना गर्ने विचार दशकौंदेखि कल्पना गरिँदै आएको छ, तर अहिलेसम्म यो सपना वास्तविकताबाट टाढा नै छ ।

यसको सबैभन्दा ठूलो कारण चन्द्रमामा जीवनको लागि आवश्यक स्रोतसाधनको अभाव हो । त्यहाँ न त तरल पानी छ न त सास फेर्न मिल्ने वातावरण । त्यसैले, चन्द्रमा उपनिवेश स्थापना गर्नको लागि प्राथमिक आवश्यकता सास फेर्न मिल्ने हावा हो । अहिलेसम्म, यो विश्वास गरिन्थ्यो कि यदि हामी चन्द्रमामा सास फेर्न मिल्ने हावा सिर्जना गर्न चाहन्छौं भने, हामीले पृथ्वीबाट ग्यास कणहरू ढुवानी गर्नुपर्नेछ, जुन धेरै महँगो र कठिन काम हो । तर डिसेम्बर २०२५ मा प्रकाशित एक नयाँ अनुसन्धानले यस दिशामा आशाको नयाँ किरण ल्याएको छ ।

कम्युनिकेसन्स अर्थ एण्ड इन्भाइरोमेन्ट जर्नलमा प्रकाशित एक अध्ययनमा, रोचेस्टर विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले एउटा अचम्मलाग्दो खोज गरेको उल्लेख छ । यो अनुसन्धानले प्रकृतिले हाम्रो लागि यो पहिले नै गरिसकेको सुझाव दिन्छ । अनुसन्धान टोलीले प्रति घण्टा १० लाख माइलको गतिमा अन्तरिक्षमा यात्रा गर्ने सौर्य हावाले नाइट्रोजन, कार्बन डाइअक्साइड र हाइड्रोजन जस्ता कणहरूलाई पृथ्वीको वायुमण्डलबाट चन्द्रमाको सतहमा उडाइरहेको उल्लेख गरेको छ ।

लगभग २० वर्ष पहिले गरिएको एक अध्ययनले पृथ्वी र चन्द्रमा बीचको कणहरूको यो स्थानान्तरण ४ अर्ब वर्ष पहिले रोकिएको सुझाव दिएको थियो । यद्यपि, रोचेस्टर विश्वविद्यालयको कम्प्युटर सिमुलेशनले यो गलत प्रमाणित गरेको छ । नयाँ अनुसन्धानका अनुसार, पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रले वास्तवमा यी कणहरूलाई चन्द्रमामा ढुवानी गर्न मद्दत गर्दछ । चुम्बकीय क्षेत्र रेखाहरू चन्द्रमामा फैलिन्छन्, यी चार्ज गरिएका कणहरूलाई त्यहाँ बोक्छन् । आश्चर्यजनक कुरा, जीवनको सुरुवातदेखि नै यो स्थानान्तरण बढेको छ र आज पनि जारी छ ।

चन्द्रमाको माटो, जसलाई लुनार रेगोलिथ भनिन्छ, वैज्ञानिकहरूको लागि समय क्याप्सुल जस्तै हो । अपोलो मिसनहरूले फिर्ता ल्याएका नमूनाहरूमा नाइट्रोजन, कार्बन डाइअक्साइड र पानीको अंश पनि थियो ।

यो खोजले वैज्ञानिकहरूको लागि दुई प्रमुख फाइदाहरू हुन सक्छ । पहिलो, यसले हामीलाई पृथ्वीको वायुमण्डल कसरी विकसित भयो र जीवन फस्टाउनको लागि आवश्यक अवस्थाहरू बुझ्न मद्दत गर्नेछ । दोस्रो, हावा सिर्जना गर्न आवश्यक तत्वहरू चन्द्रमामा पहिले नै अवस्थित भएकोले, वैज्ञानिकहरूले अब तिनीहरूलाई प्रयोग गर्ने तरिका खोज्नु पर्छ ।

यद्यपि चन्द्रमामा बसोबास गर्नु यसको रेडियोधर्मी वातावरणको कारणले एक प्रमुख चुनौती बनेको छ, यो खोजले चन्द्रमा उपनिवेशको सपनालाई वास्तविकताको एक कदम नजिक ल्याएको दाबि वैज्ञानिकहरुले गरेका छन् ।