३५ बर्षपछि नयाँ प्रधानमन्त्री पाउँदै बंगलादेश

काठमाडौं । बंगलादेशमा फेब्रुअरी १२ मा संसदीय चुनाव हुने तालिका छ ।

पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनाको राजीनामा र खालिदा जियाको मृत्युपछि यो पहिलो चुनाव हो । यी दुई नेताले १९९१ देखि २०२४ सम्म बंगलादेशको राजनीतिमा प्रभुत्व जमाएका थिए ।

यसले ३५ वर्षपछि पहिलो पटक बंगलादेशले नयाँ प्रधानमन्त्री पाउने निश्चित भएको छ । शेख हसिनाको पार्टी, अवामी लिगलाई यस चुनावमा भाग लिन अनुमति दिइएको छैन । निर्वाचन आयोगले २०२४ को विद्यार्थी विरोध प्रदर्शनको क्रममा भएको हिंसामा पार्टीको भूमिकाका कारण यो निर्णय गरिएको बताएको छ ।

विज्ञहरू भन्छन्, बंगलादेशमा यी चुनावहरूले देशको राजनीति मात्र नभई दक्षिण एसियाको कूटनीति र शक्ति सन्तुलनलाई पनि परिवर्तन गर्न सक्छन् । त्यसैले, भारत, पाकिस्तान र चीनले पनि यी चुनावहरूलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छन् ।

अगस्ट २०२४ देखि बंगलादेशमा नोबेल पुरस्कार विजेता मुहम्मद युनुसको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकारले काम गरिरहेको छ । राजनीतिक विज्ञहरूका अनुसार, हसिनाको पदच्युति पछि बंगलादेशको विदेश नीतिमा ठूलो परिवर्तन आएको छ ।

भारतसँगको सम्बन्ध सबैभन्दा तल्लो बिन्दुमा पुगेको छ, जबकि पाकिस्तानसँगको सम्बन्धमा सुधार आएको छ, र चीनसँगको रणनीतिक सम्बन्ध बलियो भएको छ ।

यदि बीएनपीले यो चुनाव जित्यो वा बलियो सरकार बनायो भने, भारत र बंगलादेश बीचको दूरी फराकिलो हुन सक्छ । सीमा सुरक्षा र पारस्परिक विश्वास प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ भने पाकिस्तानसँग सम्बन्ध सुधार गर्ने बताइएको छ । चीनले लगानी र ठूला परियोजनाहरू मार्फत बंगलादेशमा आफ्नो पकड बलियो बनाउन पनि सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

अर्कोतर्फ, यदि जमात–ए–इस्लामी सत्तामा आयो वा सरकारमा प्रमुख भूमिका खेल्यो भने, भारतको चिन्ता सबैभन्दा बढी बढ्नेछ । सुरक्षा र अतिवादको बारेमा दबाब बढ्न सक्छ, जबकि पाकिस्तानले वैचारिक र राजनीतिक फाइदा लिनेछ । चीनको लागि, यो स्थिरता र लगानी बढाउने अवसर हुनेछ । समग्रमा, फेब्रुअरी १२ को चुनावले बंगलादेश कुन पक्षमा पर्छ भनेर निर्धारण गर्नेछ ।

हसिनाको १५ वर्षको शासनकालमा, भारत र बंगलादेश बीचको सम्बन्ध धेरै राम्रो थियो । भारत बंगलादेशको लागि एक प्रमुख रणनीतिक र व्यापारिक साझेदार रहेको छ । यद्यपि, हसिनाले देश छोडेर भारतमा शरणलिएपछि, दुई देशहरू बीच तनाव बढ्यो र एकअर्काको निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ ।

२०२४–२५ मा भारत र बंगलादेश बीचको कुल व्यापार लगभग १३.५१ अर्ब डलर अनुमान गरिएको थियो, जसमा भारतले ११.४६ अर्ब डलर निर्यात गर्‍यो र लगभग २.०५ अर्ब डलर आयात गर्‍यो । यद्यपि, विज्ञहरूले प्रतिबन्धका कारण भविष्यमा दुई देशहरू बीचको व्यापार सम्बन्ध अझै बिग्रिन सक्ने विश्लेषण गरेका छन् ।