माछापुच्छ्रे शान्त ‘प्यासन’ राखेर अघि बढिरहेको ‘नन एग्रेसिभ’ बैंक हो, आफैंमा चुस्तदुरुस्त छ

नेपालका वाणिज्य बैंकहरू ‘हाइली रेगुलेटेड’ भएका कारण सामान्य ‘क्राइसिस’ धान्न सक्ने क्षमताका छन् । कोही आत्तिहाल्नुपर्ने स्थिति मैले देख्दिनँ । आवश्यक रेगुलेशन नभएकै कारण नेपालका सहकारीहरूमा समस्या देखिएका हुन् बैंकमा त्यो सम्भावना रहँदैन

सन्तोष कोइराला
प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)
माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेड

तपाईंको नेतृत्वमा माछापुच्छ्रे बैंकले हासिल गरेका प्रमुख उपलब्धिहरू के–के हुन् ?

सुशासनमा विश्वास राख्ने माछापुच्छ्रे बैंक सुशासन नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेका नीतिनियम र निर्देशनहरू पूर्णरूपमा पालना गर्दै अघि बढिरहेको छ । हामीले औसतमा ९% सम्म कहिले नगद त कहिले बोनस शेयरको रूपमा दिँदै आएको छ । डिजिटलमा राम्रो ग्रोथ छ, नेपालकै भविष्य डिजिटलमा छ भन्ने हिसाबले डिजिटल्ली फोकस्ड नयाँ–नयाँ प्रडक्ट पनि हामीसँग छन् । खराब कर्जा अर्थात् नन पर्फमिङ एसेट (एनपीए)को लेभल झण्डै ४.५७ छ । यो औसतभन्दा तल हो ।

समग्रमा भन्नुपर्दा माछापुच्छ्रे बैंक क्यापिटलका हिसाबले सबैभन्दा सानो हो, किनकी अरु धेरै बैंकहरूले मर्जको बाटो अपनाएर ठूलो बनाए तर हामीले त्यो बाटो अपनाएनौँ । क्यापिटलको आकार सानो भए पनि बैंकका अन्य सबै पारामिटरहरू (सूचक) हेर्दा हामी अब्बल छौँ । रिटर्न इक्युटीमा हामी माथि छौँ । हामीले हेर्ने कुरा त्यही नै । कोभिड महामारीले बैंकिङ क्षेत्रका साथै नेपालको अर्थतन्त्रलाई नै ‘डाउन फल’ गरायो । त्यसकारण विगतमा जस्तो रिटर्न दिन नसके पनि ‘रिजनेबल’ रिटर्न दिँदै आइरहेको ‘नन एग्रेसिभ’ बैंक हो । माछापुच्छ्रे शान्त तरिकाले प्यासन राखेर अघि बढिरहेको बैंक हो । यो आफैंमा चुस्तदुरुस्त पनि छ ।

तपाईंले यो बैंकको कार्यकारी नेतृत्वको जिम्मा लिँदै गर्दा निर्धारण गर्नुभएको प्राथमिकताहरू के–के थिए ? ती प्राथमिकता वा रणनीतिहरू कार्यान्वयनको स्थिति के छ ?

मैले सीईओ भएर माछापुच्छ्रे बैंकमा काम गरेको करिब ६ वर्ष हुन लाग्यो, यो दोस्रो कार्यकाल हो । २०७७ साल चैत ११ गते मैले नियुक्ति पाएको थिएँ । नियुक्तिको पत्र बुझ्न पाउँदा नपाउँदै सोही दिनदेखि कोरोना महामारीबाट जोगिन/जोगाउन मुलुकमा ‘लकडाउन’ भयो । त्यसकारण त्यो दुई वर्ष काम गर्नै पाइएन भन्दा पनि हुन्छ । तर पनि त्यस समयमा बैंकलाई डिजिटल्ली फोकस्ड भएर अगाडि बढाइयो ।

रेमिट्यान्सहरूमा हामी राम्रो ग्रोथ गर्‍यौँ । मिडिल इस्टमा प्राय: हाम्रो सञ्जाल सबैतिर थियो । अरु धेरैवटा देशहरूसँग रेमिट्यान्सको विङ्सहरूलाई जापान, कोरियादेखि साइप्रस, टर्कीलगायत देशहरूबाट औपचारिक माध्यमबाट रेमिट्यान्स भित्र्याउन हामीले राम्रो वर्कआउट गर्‍यौँ । मैले अघि पनि भनेँ, माछापुच्छ्रे बैंक एग्रेसिभ छैन । रियल इस्टेट र शेयर कर्जाको मात्रा कम छ । त्यसकारण, कोभिड महामारीको बीचमा पनि हामीलाई त्यति धेरै समस्या परेन । यी सबैलाई हेर्दा माछापुच्छ्रे बैंक ‘कन्सिसट्यान’ रूपमा अगाडि बढिरहेको बैंक हो । यसैगरी सुशासनको मुद्दामा पनि हामीले एकदमै ध्यान दिएर काम गर्‍यौँ । त्यसैले कुनै पनि नियामक निकायबाट कारबाही वा त्यस्तो कुनै घटना हामीले बेहोर्न परेको छैन र अहिले पनि सुशासनको मुद्दामा हामी गम्भीर र सचेत हुँदै अघि बढिरहेका छौँ ।

क्यापिटल एड्भोकेसीका लागि भनेर डिबेञ्चर ल्यायौँ । प्राथमिक पुँजीमा केही तनाव सृजना भए पनि व्यवस्थापन गर्दै अघि बढ्यौँ । हाम्रा शाखा कार्यालयहरूलाई नाफामा लैजानका निम्ति धेरै कर्वआउट गर्‍यौँ र सबै शाखाहरू व्यवस्थित गरी नाफामा लगिएको छ । ह्युमेन रिसोर्सको व्यवस्थापनमा पनि मैले प्राथमिकताका साथ काम गरेँ । बैंक भनौँ वा कुनै पनि संस्थाको मेरुदण्ड ह्युमेन रिसोर्स हो । त्यसलाई समय अनुकुल ग्रोथ गर्ने, रिक्रुटमेन्ट गर्ने, इन्सेन्टिभ दिनेलगायत थुप्रै काम गरियो । त्यसकारण अहिले हाम्रोमा स्टाफको त्यस्तो धेरै टर्नओभर पनि छैन ।

अर्को, सिस्टममा पनि हामीले राम्रोसँग ध्यान दिएका छौँ । म आउनु भन्दा अगाडि बैंकले धान्नै नसक्ने खालको महङ्गो सफ्टवेर ‘टेमेनोसको टी२४’ अपनाएको थियो । त्यसलाई फिनाकलले प्रतिस्थापन गरी बैंकको खर्च घटाएइएको छ । यस्तै, पूर्वाधार विकासको क्षेत्रमा भैरहवामा भवन निर्माणका साथै पुनर्निर्माणको धेरै काम गरेका छौँ । ग्राहकलाई माछापुच्छ्रे बैंकभित्र छिर्दा ‘कम्फर्टेबल’ महसुस हुने वातावरण बनाएका छौँ । मेरो कार्यकाल अब एक वर्षजति बाँकी छ । अझै धेरै कामहरू गर्दै, आगामी दिनमा पनि कुनै एग्रेसनमा नगइगकन उच्चस्तरको अब्बल बैंक बनाएर हस्तान्तरण गरेर विदा हुने लक्ष्यमा छु ।

अहिलेको परिस्थितिमा ‘एग्रेसन’बिना ग्राहकलाई आकर्षण गर्न सकिन्छ त ?

अहिले मान्छेहरूले एग्रेसन भन्दा पनि स्टेबल संस्थाहरूलाई बढी रुचाइरहेको मैले पाएको छु । हामी एग्रेसिभ नहुने भनेको ग्राहकमैत्री नहुने भन्ने अर्थ होइन । स्टेबल पनि एक प्रकारणको आकर्षण नै हो । जसले गर्दा माछापुच्छ्रे बैंकमा निक्षेप र कर्जा (करिब १७ अर्ब रुपैयाँँ) को ग्रोथ राम्रो छ । डिजिटल्ली फोकस्ड भएकाले अन्य बैंकमा भन्दा हामीकहाँ नै बढी सहज महसुस गरिरहनुभएको छ । सबैभन्दा राम्रो पक्ष व्यक्तिगत डिपोजिट करिब ८०% जति छ । छरिएर रहेको सानो–सानो पुँजी हामीले एकत्रीकृत गरिरहेका छौँ । जसका कारण कुनै पनि ‘क्राइसिस’ हामी सहजै व्यवस्थापन गर्नसक्ने स्थितिमा छौँ । ताप्लेजुङदेखि दार्चुलाको अपि हिमाल व्याससम्मै शाखाहरू फैलिएका छन् । हाल कूल १६५ वटा शाखा कार्यालयमार्फत हामीले ५० वटा जिल्लामा १८ लाख ग्राहकलाई सेवा दिँदै आएका छौँ । नेपाल राष्ट्र बैंक, अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोग, विभिन्न विद्यालयहरू र संघसंस्थाहरूका ‘स्यालरी एकाउन्ट’ हामीसँग छ । यसले माछापुच्छ्रे बैंकको आधार बलियो रहेको देखाउँछ । हामीले स्टेबलको बाटो रोज्दा तुलनात्मक रूपमा ‘डिफल्ट’ कमी हुँदै गएका छन् । तनाव सबैलाई छ, तर हामीलाई अत्यन्तै कम छ ।

‘क्राइसिस’ को कुरा गर्दा बजारमा विभिन्न समूहहरूले विभिन्न समयमा वाणिज्य बैंकहरू डुब्दैछन् भनेर हल्ला गर्ने र निक्षेपकर्ताहरूलाई आतङ्कित पार्ने गरेको पनि देखिन्छ । यो हल्ला किन भइरहेको छ ? त्यो हल्लाहरूको हावा बैंकसम्म आइपुग्ने सम्भावना कत्तिको रहन्छ ?

यस्ता हल्लाहरू सुनेपछि हामीले पनि धेरै लामो समयसम्म त्यसलाई हेरिरह्यौँ । हल्ला गर्नेहरू दस्ता बनाएरै अघि बढेको र कतिपय शाखा कार्यालयहरूमै प्रवेश गरेर अराजक गतिविधि समेत गर्न थालेपछि हामी (बैंक) हरूमा केही त्रासहरू देखिएका थिए । तर, अबचाहिँ नेपालमा त्यस्तो खालको अवस्था टरिसकेको छ । यदि केही समस्या आइहाल्यो भने पनि नेपालका वाणिज्य बैंकहरू ‘हाइली रेगुलेटेड’ भएका कारण सामान्य ‘क्राइसिस’ धान्न सक्ने क्षमताका छन् । कोही आत्तिहाल्नुपर्ने स्थिति मैले देख्दिनँ । आवश्यक रेगुलेशन नभएकै कारण नेपालका सहकारीहरूमा समस्या देखिएका हुन् बैंकमा त्यो सम्भावना रहँदैन ।

ऋण मिनाहाको कुरा गरेर अहिले पनि ऋणीहरूलाई अलमल्याउने काम भइरहेको पाइन्छ । ऋण मिनाहा कत्तिको सम्भव, सहज र पत्यारिलो कुरा हो ?

ऋण लिइसकेपछि जसोतसो तिर्नैपर्छ भन्ने कुरामा हाम्रा ऋणीहरू जानकार हुनुहुन्छ । तर, कसैले फैल्याएको हल्लाका कारण कतिपय ऋणीहरू हो कि क्या हो भनेर केही समय अलमलिनुभयो । व्यक्तिगत स्वार्थ र राजनीतिका निम्ति त्यस्ता हल्ला फैल्याएको कुरा उहाँहरूले बुझ्न थालेपछि क्रमश: ऋण तिर्ने बाटोमा उहाँहरू हुनुहुन्छ । ऋण मिनाहाको आशाले अरुको लहैलहैमा लाग्नुभएका कतिपय ऋणीहरू उल्टै ब्याजको भारी बढेका कारण दु:खी हुनुहुन्छ । त्यसकारण कसैको उत्पट्याङ कुरामा लागेर आफ्नो व्यवहार र असल ऋणीको छवि नबिगार्न उहाँहरूलाई मेरो सुझाव छ । कुनै चमत्कारै भएर ऋण मिनाहा भए पनि तपाइँले जीवनमा आफ्नो व्यवसाय बढाउन अरु थुप्रै ऋण लिनै बाँकी छ । त्यतिबेला तपाईँ फेरि बैंकमै आउनुपर्ने छ । त्यसका लागि पनि तपाईँले आफ्नो व्यवहार बिगार्न हुँदैन । ऋण मिनाहा सम्भव, सहज र पत्यारिलो कुरा हुँदैहोइन, यो त भ्रम मात्रै हो ।

बैंकले अपनाएको महङ्गो शुल्कको सफ्टवेर हटाएर खर्च त घटाउनुभएछ, तर सस्तो मूल्यको सफ्टवेरमा आइलाग्ने सुरक्षा खतराले ग्राहकको विश्वास पनि त घटाउला नि ?

त्यसलाई हामीले गलत तरिकाले बुझ्न हुँदैन । फिनाकल सफ्टवेयर अहिले नेपालमा करिब १६–१७ वटा ठूला बैंकले प्रयोग गरिरहेका छन् । सस्तो हुँदैमा सुरक्षा खतरा हुन्छ भन्ने हुँदैन यो अपडेटेड सफ्टवेयर हो र यसले अरूभन्दा बढी नै सुरक्षा र विश्वास प्रदान गर्छ । यो सफ्टवेयर हामीले मात्र होइन विदेशका धेरै प्रतिष्ठित बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले पनि प्रयोग गरिरहेका छन् । ‘टेमेनोसको टी२४’ पनि आफैंमा महङ्गो त होइन, तर वार्षिक मर्मत शुल्कचाहिँ बढी थियो ।

ब्याजदर घटबढ, तरलता सङ्कट वा कर्जा असुली जस्ता समस्याहरूको व्यवस्थापन कसरी गरिरहनुभएको छ ?

कुनै बेला तरलताको समस्या आयो, ब्याजदर बढेर धेरै माथि पुग्यो । मार्केटले ड्राइभ गर्ने कुरा हो, डिपोजिट भन्दा लोनको आकार ठूलो हुन थालेपछि अलिकति समस्या आएको थियो । त्यसलाई केन्द्रीय बैंकले समयमै नियन्त्रण गरेको भएर ठूलो समस्या सृजना हुन पाएन । माछापुच्छ्रे बैंकको सन्दर्भमा हामी त्यसरी गएनौँ, तर सिस्टमले त ल्यायो नै । ११–१२ प्रतिशतसम्म डिपोजिट लिने १४–१५ प्रतिशतसम्म लोनको रेट बनाउने सबै बैंकहरूले काम गरे । यसो भइसकेपछि बैंकर संघले एउटा समझदारी गरेर बजारलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयत्न हामीले गरेका थियौँ । तर, अहिले त्यस्तो अवस्था छैन, व्याजदरहरू घटेको छ, लोनको डिमाण्ड छैन, यो सबै समयको खेलो पनि हो । बजारले नियन्त्रण गर्ने कुरा हो । यद्यपि बैंकहरू तनावमुक्त छैनन् किनकि पुँजी परिचालन हुन सकरिहेको छैन ।

तुलनात्मक रूपमा हेर्दा माछापुच्छ्रे बैंकमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति धेरै देखिँदैन । जति छ त्यसको व्यवस्थापन कसरी भइरहेको छ ?

गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्नु स्वाभाविक कुरा हो । हाम्रोमा पहिला १४० करोड जति पुगेको थियो अहिले सबै म्यानेज गरेर ९० करोड भन्दा तल झारेका छौँ । हाम्रो चुक्ता पुँजीको आकार र कर्जाको आकार हेर्दा यसलाई पनि कम भन्नचाहिँ मिल्दैन ।

गैरबैंकिङ सम्पत्तिको व्यवस्थापनलाई सहज बनाउन ल्याइएको ‘एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनी’ को योजनाबारे के धारणा छ ?

योजना आउनु सकारात्मक भए पनि यसको मोडालिटी क्लियर छैन । तर, जुन मोडालिटीमा गए पनि यो हामीलाई आवश्यक छ । विभिन्न समयमा आइपर्ने समस्याहरू समाधानका लागि यसले बैंकहरूलाई सहजीकरण गर्ने विश्वास गरिएको छ । तर, यो नामको मात्र नभइ अधिकारसम्पन्न हुनुपर्छ । यो बैंकको सम्पत्ति किनेर बैंकलाई फ्रेस बनाउने कम्पनी हो, तर अहिले बैंकले भोगिरहेको समस्या भोलि यो कम्पनीले भोग्न थाल्यो भने दीर्घकालीन समाधान निस्किँदैन । त्यसकारण सर्वाधिकारसम्पन्न हुनुपर्छ ।

माछापुछ«े बैंकले वित्तीय पहुँच विस्तारका लागि के–कस्तो भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ ?

दूरदराजसम्म बैंकिङ सेवा दिइरहेको बैंकले यस विषयमा नलाग्ने भन्ने कुरै आउँदैन निरन्तर लागिरहेका छौँ । दार्चुलामा मात्रै हाम्रा चारवटा शाखा छन् । अपि र ब्यास हिमालसम्म शाखा सञ्चालन गरिरहेको बैंकले ग्रामीण क्षेत्र मात्र होइन बिकटसम्मै वित्तीय पहुँच पुर्‍याइरहेको पुष्टि हुन्छ । तिनै शाखाहरूमार्फत विभिन्न कार्यक्रमहरू गर्छौँ, सामाजिक सुरक्षा भत्ता वितरण, जुन ठाउँमा बचत त्यही ठाउँबाट कर्जा सुविधालगायत सेवा प्रवाह गर्दा बैंकिङ शिक्षा आवश्यक हुन्छ हामीले दिइरहेका छौँ । फाइनान्सियल इन्क्लुजन र बैंकिङ लिट्रेसीको कुरामा त नेपाल राष्ट्र बैंकले नै खर्च र कार्यक्रमहरू तोकिदिएको भएर ती काम गर्न सहज र अनिवार्य भइरहेको छ । विभिन्न प्रविधिको विकास र प्रयोग बढेसँगै पहिला भन्दा अहिले मानिसहरू धेरै प्रशिक्षित भइरहेको हामीले पाएका छौँ । अझ यसलाई विद्यार्थीहरूको पाठ्यपुस्तकमै वित्तीय साक्षरता, डिजिटल बैंकिङ, ट्रान्जेक्सनलगायत विषयहरू समावेश गरेर अगाडि बढाउन पाए निक्कै प्रभावकारी हुन्थ्यो ।

दूरदराजसम्म शाखा खोली सेवा दिएका छौँ भन्ने बैंकहरूले तिनै शाखाहरू बन्द गर्न पाउँ भन्दै राष्ट्र बैंकमा निवेदन दिन थालेका छन् त ?

शाखा सञ्चालन गर्न गाह्रो भन्दा पनि निश्चित ठाउँमा चार/पाँचवटा शाखा छन् भने ‘कन्सल्टेशन’ गर्ने सुविधा दिनुपर्छ भनेर कुरा उठाइएको हो । जुन ठाउँका जनसङ्ख्यालाई १–२ वटा शाखाले नै प्रभावकारी सेवा उपलब्ध गराउन सकेका छन् भने त्यही ठाउँमा अरु ३–४ वटा शाखा किन थप्ने, किन खर्च बढाउने ? यो विषय भर्खरैमात्र आएको हुनाले राष्ट्र बैंकले त्यसबारे आफ्नो धारणा दिइसकेको अवस्था छैन । यद्यपि, फाइनान्सियल इन्क्लुजन र बैंकिङ लिट्रेसीको कुरामा भने शाखाहरू धेरै हुँदा पनि फाइदै हुने भयो । किनभने बैंकहरू आफैं बिजनेस खोज्ने पनि गर्दछन् ।

कर्पोरेट सोसल रेस्पोन्सबिलिटी (सीएसआर) को रकम कहाँ–कहाँ कसरी खर्च गर्दै आउनुभएको छ । त्यसबाट प्राप्त लाभहरू के–के हुन् ?

यसमा हामीले धेरै चल्ने ठाउँ छैन, यसका सीमाहरू राष्ट्र बैंकले तोकिदिएको छ । त्यसैअनुसार काम गरिरहेका छौँ । सातवटै प्रदेशमा बराबरी वितरण गर्नुपर्छ, पाँच प्रतिशतभन्दा धेरै एउटै ठाउँमा खर्च गर्न पाइँदैन । माछापुच्छ्रे बैंकमा त्यससम्बन्धी कार्यका लागि छुट्टै सीएसआर विभाग बनाएका छौँ । खानेपानी, शौचालय, अस्पताल, कलेजलगायत क्षेत्रमा हामीले विशेष केन्द्रित गरेर सीएसआर गतिविधि अगाडि बढाइरहेका छौँ । गंगालालमा आईसीयू र बीर अस्पतालमा कार्डियाक विभागमा सेटअप, कलेजहरूमा भवन निर्माणलगायत काम माछापुच्छ्रे बैंकले गर्दै आएको छ ।

राष्ट्र बैंकको सीमा त छँदैछ, सीएसआरको रकम खर्च गर्ने बेलामा स्थानीय समुदाय र सरकारहरूले कत्तिको दबाबस सृजना गर्छन् ?

दबाबै भनेर केही आएको छैन । तर, हाम्रो वा मेरो ठाउँमा खर्च गरिदेउ न भन्नेहरूचाहिँ हुनुहुन्छ, जुन स्वाभाविक हो । उहाँहरूलाई हामीले हाम्रो सीमाका विषयमा जानकारी गराउने गरेका छौँ ।

बाफिया संशोधनमा बैंकर र व्यवसायी छुट्याउनुपर्छ भन्ने आवाज उठिरहेको पाइन्छ । यसबारे तपाइँको धारणा के हो ?

हामीजस्तो व्यवस्थापनको तहमा बस्ने व्यक्तिहरूले यो प्रश्नको जवाफ दिनु त्यति सान्दर्भिक नहोला । तर, यस विषयमा मेरो नितान्त व्यक्तिगत विचारचाहिँ बैंकर र व्यवसायी छुट्टयाउनुपर्छ भन्ने छ, यो अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास पनि हो । तर, नेपालको सन्दर्भमा त्यति सहज छैन । किनभने बैंक खोल्ने बेलामा एउटै मान्छेले १५% सम्म शेयर हाल्न पाउने भनेर खोलाइएको छ । अहिले १% भन्दा बढी शेयर लिएकाले कर्जा लिन नपाउने भन्यौँ भने बाँकी के गर्ने भन्ने प्रश्न उठ्छ । प्रमोटर शेयर कसलाई बेच्ने, कसले किनिदिने यो समस्या आउन सक्छ । त्यसकारण अहिले भइरहेका शेयरहोल्डरलाई एक्जिट दिनुपर्छ ।

नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा प्रवेश गर्न चाहानेहरूलाई सुझाव के छ ?

बैंकिङ क्षेत्र सबैभन्दा धेरै नीतिनियममा बाँधिएको अनुशासित संस्था हो । अन्य क्षेत्रभन्दा अलि बढी सुविधा, वातावरण र वृद्धिका हिसाबले निरन्तर रूपमा राम्रो काम गर्ने, इन्टीग्रिटी उच्च भएको अनुशासित व्यक्तिहरूका लागि नेपालको बैंकिङ क्षेत्र राम्रो छ । आफू राम्रो र अनुशासित हुँदा नेपालमै बसेर योगदान गर्दै आर्थिक रूपमा राम्रो जीवनस्तर बनाउन सकिने क्षेत्र वा पेसा बैंकिङ नै हो । उतारचढाव त जुनसुकै क्षेत्रमा पनि आइहाल्छ । पढ्न बाहिर गए पनि योगदानका लागि नेपाल आउनुपर्छ भन्ने मान्यता मेरो छ । म स्वयम् पनि बाहिर गएर पढेँ र अहिले नेपालमै योगदान गरिरहेको छु । प्रस्तुति : ज्योति जीसी/कर्पोरेट म्यागजिनबाट