सुन्धाराको व्यवस्थापनको जिम्मेवारी काठमाडौँ महानगरलाई दिने निर्णय

काठमाडौँ । सुन्धारामा पानी ल्याउने र पानीको निकास खोल्ने कामको जिम्मेवारी काठमाडौँ महानगरपालिकाले वहन गर्ने भएको छ ।

शुक्रबार गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्यालको अध्यक्षतामा सहरी विकास मन्त्री कुमार इङ्नाम, महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल, गृह सचिव राजकुमार श्रेष्ठ, सहरी विकास मन्त्रालयका सचिव गोपाल सिग्देलसहित पदाधिकारीको सुन्धारा, धरहरा क्षेत्रमा बसेको बैठकले धरहराभित्र भूमिगत तलामा रहेको पार्किङ् स्थल व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी महानगरपालिकालाई प्रदान गर्ने निर्णय भएको छ ।

यस ठाउँमा ३४७ वटा कार र ७०० वटा मोटरसाइकल अट्न सक्छन् । धरहरा क्षेत्रको पूर्वाधार निर्माण र विद्यमान व्यवस्थापन अभ्यासको अवलोकन निरीक्षण गरिसकेपछि बैठक बसेको थियो । अवलोकनका क्रममा उहाँहरुसँगै काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईँ, उपत्यका प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायव महानिरीक्षक ओमप्रसाद अधिकारी, उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक नवराज अधिकारी, महानगरपालिकाको शिक्षा स्वास्थ्य समितिका संयोजक एवं वडा नं। २२ का अध्यक्ष चिनीकाजी महर्जन सहित स्थानीयहरु गौत्तम डंगोल, राजेश डंगोलसहित प्रतिनिधिहरु सहभागी थिए ।

बैठकले धरहरा क्षेत्रको सञ्चालन व्यवस्थापनको तत्कालीन र दीर्घकालीन परियोजना प्रारुप तयार पार्न सहरी विकास मन्त्रालय र काठमाडौँ महानगरपालिकाका अधिकारी सम्मिलित समिति गठन गर्ने निर्णय गरेको छ ।

बैठकमा गृहमन्त्री अर्यालले, यस्ता प्रकारका संरचना सञ्चालन व्यवस्थापनको दायित्व स्थानीय सरकारलाई दिन उपयुक्त भएको धारणा राखेका थिए । सहरी विकास मन्त्री प्रा। डा। कुमार इङ्नामले पुननिर्माण योजनामा नसमेटिएका तर धरहरा क्षेत्रको सुन्दरता र व्यवस्थापनका लागि नगरी नहुने काम महानगरपालिकालाई जिम्मा दिन उपयुक्त भएको बताए ।

महानगरकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, धरहरा क्षेत्रको सञ्चालन व्यवस्थापनको दायित्व महानगरपालिका ग्रहण गर्न तयार रहेको बताइन् । उनले भनिन्- ‘२०५५ सालमा साविक स्थानीय निकाय हुँदा हस्तान्तरा भइसकेको संरचना स्थानीय सरकारलाई प्रदान गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो अनुरोध हो । यसमध्ये पनि तत्काल गर्नु पर्ने काममध्ये सुरक्षित र व्यवस्थित पार्क् िसेवा हो । नयाँ सडकका सडकमा पार्किङ् नगर्नु त भन्यौँ । तर, यसो गर्नु भनेर विकल्प दिन सकेका थिएनौँ । यो व्यवसायिक क्षेत्रका लागि सुन्धारा एउटा विकल्प हो । यस ठाउँलाई सुरक्षित र व्यवस्थित पार्किङ्का लागि महानगर प्रहरी बल परिचालन गरेर निःशुल्क सेवा उपलब्ध गराउँछौँ ।’

२ वटा मन्त्रालयका मन्त्री र महानगरपालिकाका प्रमुखसहित अधिकारीहरु छलफलका लागि धरहरा क्षेत्रमा आउनुले आफूहरु उत्साहित भएको बताउँदै छलफलमा सहभागी स्थानीय गौत्तम डंगोलले, महानगरपालिकाले यस क्षेत्रको सञ्चालन व्यवस्थापन गरे स्थानीयले अपनत्व बोध गर्न पाउने विचार राखेका थिए ।

२०७२ सालको भूकम्पले ढलेको धरहरा पुननिर्माणका लागि २०७५ साल पुस १२ गते पुननिर्माणका लागि भूमिपूजन र शिलान्यास भएको थियो । ३ अर्ब ४८ करोड १६ लाख ९१ हजार २ सय ४० रुपियाँ लागतमा जीआइइटीसी रमन जेभी कम्पनीले यसको पुननिर्माण गरेको हो ।

अहिले निर्माण भएको धरहरा ७९ दशमलव २ मिटर (२५७.४ फिट) अग्लो छ । बाहिरबाट ११ तला देखिने धरहराको भित्र भित्र २२ तला छन् । २० औँ तलासम्म पुग्ने दुईतर्फी लिफ्ट जडान गरिएका छन् । लिफ्टमा एक पटकमा १० व्यक्ति अट्न सक्छन् । २० औँ तलामा अवलोकन गर्ने वार्दली बनाइएको छ । यो वार्दलीको एक पटकको क्षमता ५४ जना व्यक्ति अट्ने हो । भुइँ तलामा धरहरा सम्बन्धी संग्रहालय बनाउने योजना छ । भूकम्पका क्रममा भत्किएको धरहराको ठूटोलाई शिशाले घेरेर राखिएको छ ।

परिसरमा बगैंचा र पानीको फोहोरा बनाइएको छ । पानीको फोहोराबाट ५० फिट उचाइमा पानी पुग्ने क्षमता छ । साविक धरहरा, सुन्धारा, वैदेशिक हुलाक र टक्सारको जमिनलाई एउटै बनाएर अहिलेको धरहरा बनाइएको हो ।

वि सं १८८२ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाले आफ्नी रानी त्रिपुरा सुन्दरीदेवीको स्मृतिमा निर्माण गर्न लगाएको धरहरा २०७२ साल बैशाख १२ गतेको भूकम्पमा परी भग्नावशेषमा परिणत भयो । यो भत्किँदा धरहरामा चढेका १५५ जनाको ज्यान समेत गयो ।

विसं १९९० सालभन्दा अघि स्तम्भ ११ तले थियो । १९९० साल माघ २ गतेको भूकम्पमा स्तम्भ भत्किएर साढे ४ तला बाँकी थियो । जीर्णोद्धारका क्रममा धरहरालाई २१५ फिट अग्लो २१३ वटा खुट्किला भएको ९ तलाको बनाइयो । त्यसमध्ये १८८ वटा खुड्किला चढिसकेपछि धरहराको बार्दलीमा पुगिन्थ्यो । बार्दलीबाट उपत्यकाका अधिकांश स्थान देख्न सकिन्थ्यो । धरहराको माथिल्लो तलामा शिवलिङ्ग राखिएको थियो ।

राणाकालमा सामाजिक तथा प्रशासनिक सूचना र जानकारी दिन तथा भेला गराउन धरहराको टुप्पोबाट बिगुल बजाउने गरिन्थ्यो । बिगुलको आवाज सुनेपछि जङ्गी, निजामती कर्मचारीहरु टुँडिखेलमा अनिवार्य जम्मा हुनुपर्ने व्यवस्था थियो । १९९० सालको महाभूकम्पले ढलेको धरहरा २ बर्षभित्र निर्माण सम्पन्न गरिएको थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्धशमसेर जवराले साविकको स्वरुप राखेर ९ तलाको बनाउन लगाएका थिए । सातौँ तलामा बार्दली राखिएको थियो । बार्दलीभन्दा माथि शिवलिङ् राखिएको थियो ।

धरहराको भुइँमा २५ वटा सिंढी थिए । यसबाट चढेपछि स्तम्भको पहिलो तलामा पुगिन्थ्यो । टुप्पोमा गजुर राखिएको थियो । स्तम्भ मुगलशैलीको थियो । वरिपरिको पर्खाल युरोपेली शैलीको थियो । यसको निर्माण शैलीलाई हिन्दू, मुस्लिम, क्रिश्चियन धर्मावलम्बीहरुको साझा संरचना र धार्मिक सहिष्णुताको प्रतीक रुपमा मानिन्थ्यो ।