बिहीबार, साउन २८, २०८३
कर्पोरट खबर
7:52 am, बिहीबार, साउन २८, २०८३
काठमाडौं । दशकौँ देखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध, राज्यको कडा नियन्त्रण र बाहिरी संसारसँग सीमित सम्पर्कका कारण उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्र कस्तो होला भन्ने विश्वका मानिसको जिज्ञासा छ ।
देश भित्रको उत्पादन, आम्दानी, सरकारी राजस्व, व्यापार र जनताको वास्तविक जीवनस्तर बारे नियमित र विश्वसनीय तथ्यांक सार्वजनिक नहुने भएकाले उत्तर कोरियाको आर्थिक अवस्थाको मूल्यांकन बाह्य स्रोत र अनुमानमा आधारित हुँदै आएको छ ।
तर पछिल्ला दुई–तीन वर्षमा उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्रमा केही उल्लेखनीय परिवर्तन देखिएका छन् । दक्षिण कोरियाको केन्द्रीय बैंकका अनुसार उत्तर कोरियाको वास्तविक जीडीपी सन् २०२४ मा ३.७ प्रतिशतले बढेको थियो । त्यसपछि सन् २०२५ मा पनि अर्थतन्त्र ३.५ प्रतिशतले विस्तार भएको अनुमान गरिएको छ । यो लगातार तेस्रो वर्ष ३ प्रतिशतभन्दा बढी आर्थिक वृद्धि भएको अवस्था हो ।
यद्यपि यी तथ्यांक उत्तर कोरिया सरकारले सार्वजनिक गरेका होइनन् । उत्तर कोरियाबाट आधिकारिक आर्थिक तथ्यांक सीमित रूपमा मात्रै बाहिर आउने भएकाले दक्षिण कोरियाको केन्द्रीय बैंक लगायत संस्थाले उपलब्ध तथ्यांक, व्यापार विवरण र अन्य सूचनाका आधारमा यस्तो अनुमान गर्ने गरेका छन् ।
उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्र वास्तवमा कस्तो छ ?
उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्रलाई परम्परागत रूपमा राज्य–नियन्त्रित र योजनाबद्ध अर्थतन्त्रका रूपमा बुझिन्छ । उद्योग, खानी, ऊर्जा, यातायात तथा ठूला उत्पादन क्षेत्रमाथि राज्यको प्रमुख नियन्त्रण छ । तर व्यवहारमा भने राज्यको औपचारिक अर्थतन्त्रसँगै अनौपचारिक बजार अर्थतन्त्र पनि विकास भएको छ ।
विशेषगरी सन् १९९० को दशकको भोकमरी पछि सरकारी वितरण प्रणाली कमजोर भएपछि सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा स्थानीय बजारको भूमिका बढेको हो । यस्ता बजारलाई उत्तर कोरियामा ‘जाङमादाङ’ भनिन्छ । खाद्यान्न, कपडा, घरेलु सामानदेखि विभिन्न उपभोग्य वस्तु सम्मको कारोबार यस्ता बजारमार्फत हुने गरेको विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।
उत्तर कोरियाले पैसा कहाँबाट कमाउँछ ?
उत्तर कोरियाको वैदेशिक व्यापारमा चीन लामो समय देखि प्रमुख साझेदार रहँदै आएको छ । खनिज, धातु, कपडा तथा केही औद्योगिक वस्तु यसको सम्भावित निर्यातका प्रमुख क्षेत्र हुन् । तर संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रतिबन्धका कारण परम्परागत अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा ठूलो सीमा छ ।
पछिल्ला वर्षमा भने रुससँगको सम्बन्ध उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्रका लागि नयाँ महत्वपूर्ण आधार बनेको छ ।
युक्रेन युद्धपछि रुसलाई उत्तर कोरियाले ठूलो परिमाणमा गोलाबारुद, क्षेप्यास्त्र र अन्य सैन्य सामग्री उपलब्ध गराएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । बदलामा उत्तर कोरियाले रुसबाट आर्थिक सहयोग, ऊर्जा, खाद्यान्न र सैन्य प्रविधि सम्बन्धी लाभ प्राप्त गरिरहेको हुनसक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
सन् २०२४ मा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र उत्तर कोरियाका राष्ट्रपति किम जोङ–उनबीच भएको रणनीतिक साझेदारीसम्बन्धी सन्धिले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप गहिरो बनाएको छ । उक्त सम्झौतामा एक देश माथि सशस्त्र आक्रमण भए अर्को देशले सहयोग गर्ने प्रावधान समेत राखिएको छ ।
२०२४ देखि उत्तर कोरियाले रुसतर्फ सैनिकसमेत पठाएको छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूका अनुसार करिब १४–१५ हजार उत्तर कोरियाली सैनिक रुसको कुस्र्क क्षेत्रमा पुगेका थिए । २०२६ सम्म आइपुग्दा दुई देशबीचको सैन्य सहकार्य थप विस्तार भएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन् ।
किम जोङ–उन कस्तो अर्थतन्त्र बनाउन खोजिरहेका छन् ?
किम जोङ–उनले उत्तर कोरियालाई पश्चिमी शैलीको खुला बजार अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण गर्ने संकेत दिएका छैनन् । उनको आर्थिक रणनीति बरु राज्यको नियन्त्रण कायम राख्दै सीमित बजार, औद्योगिक उत्पादन, पूर्वाधार निर्माण र रणनीतिक व्यापार विस्तार गर्ने मोडेलतर्फ देखिन्छ । यसको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण हो—‘२०×१०’ क्षेत्रीय विकास नीति ।
सन् २०२४ मा सुरु गरिएको यस योजना अन्तर्गत हरेक वर्ष २० वटा सहर तथा जिल्लामा औद्योगिक तथा विकास परियोजना अघि बढाउने र १० वर्षमा देशभर २०० वटा विकास केन्द्र निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । सुरुमा हल्का उद्योगका कारखानामा केन्द्रित योजना पछि अस्पताल, खाद्यान्न व्यवस्थापन केन्द्र तथा विज्ञान–प्रविधिसम्बन्धी पूर्वाधारसम्म विस्तार गरिएको छ ।
किमले प्योङयाङमा मात्र विकास केन्द्रित नगरी देशका विभिन्न क्षेत्रमा उद्योग स्थापना गर्ने, घरेलु उत्पादन बढाउने, आयातमा निर्भरता घटाउने र राज्यकै नेतृत्वमा आर्थिक गतिविधि विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम र उत्तर कोरिया भ्रमण गरेका विदेशीहरूको अनुभवमा राजधानी प्योङयाङमा पछिल्ला वर्षमा केही परिवर्तन देखिएका छन् । मोबाइल फोनको प्रयोग बढेको, आधुनिक रेस्टुरेन्ट तथा सेवा व्यवसाय विस्तार भएको, नयाँ भवन र पूर्वाधार निर्माण भएको तथा केही स्थानमा डिजिटल भुक्तानी र मोबाइल एपमा आधारित सेवा प्रयोग हुन थालेको विवरणहरू आएका छन् ।
तर प्योङयाङको दृश्यलाई सम्पूर्ण उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्रको प्रतिनिधि मान्न भने मिल्दैन । राजधानीमा राज्यको लगानी र स्रोतको ठूलो हिस्सा केन्द्रित हुने भएकाले ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रको अवस्था निकै फरक हुन सक्छ ।
आर्थिक वृद्धि भयो, तर जनताको जीवन कति बदलियो ?
उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्र बढेको तथ्यांकले मात्रै त्यहाँका आम नागरिकको जीवनस्तर सुधारिएको प्रमाणित गर्दैन । खाद्य सुरक्षा अझै ठूलो चुनौती हो । संयुक्त राष्ट्रसंघले उत्तर कोरियामा लामो समयदेखि खाद्य तथा पोषण असुरक्षा रहेको उल्लेख गर्दै आएको छ । कृषि उत्पादनमा सीमित खेतीयोग्य जमिन, मल तथा कृषि उपकरणको अभाव, प्राकृतिक विपत्ति र कमजोर पूर्वाधारले समस्या थप जटिल बनाउने गरेको छ ।
त्यसैले उत्तर कोरियाको आर्थिक वृद्धिलाई आम्दानी र उत्पादन बढेको संकेतका रूपमा बुझ्न सकिए पनि त्यसको लाभ सबै नागरिकसम्म समान रूपमा पुगेको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन । विशेषगरी १९९० को दशकको ठूलो भोकमरीपछि कमजोर बनेको खाद्य प्रणाली, ऊर्जा अभाव र ग्रामीण गरिबी अझै उत्तर कोरियाको दीर्घकालीन चुनौतीका रूपमा रहेका छन् ।
कोरोनापछि अर्थतन्त्र कसरी फेरियो ?
कोभिड–१९ महामारीका क्रममा उत्तर कोरियाले आफ्नो सीमा लगभग पूर्ण रूपमा बन्द गरेको थियो । यसले चीनसँगको व्यापारसमेत प्रभावित पार्दा अर्थतन्त्रमा थप दबाब परेको थियो । तर महामारीको प्रभाव घट्दै गएपछि चीनसँग व्यापार पुन: बढ्न थाल्यो । त्यससँगै रुससँगको सैन्य तथा रणनीतिक सम्बन्ध तीव्र रूपमा विस्तार भयो ।
किमको आर्थिक मोडेलमा सेना किन महत्वपूर्ण छ ?
उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्रलाई उसको सुरक्षा र सैन्य नीतिबाट अलग गरेर बुझ्न कठिन छ । किम जोङ–उनले आणविक हतियार तथा क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन् । यसको आर्थिक अर्थ पनि महत्वपूर्ण छ । देशको सीमित स्रोतको ठूलो हिस्सा रणनीतिक सैन्य क्षमता विकासमा जाने भएकाले नागरिक अर्थतन्त्रमा स्रोतको उपलब्धता प्रभावित हुन सक्छ ।
तर अर्कोतर्फ अहिले रुससँगको सम्बन्धले यही सैन्य क्षमतालाई आर्थिक स्रोतमा रूपान्तरण गर्ने अवसर दिएको देखिन्छ । अर्थात् उत्तर कोरियाले सैन्य उद्योगलाई खर्चको क्षेत्र मात्र नभई विदेशी मुद्रा र रणनीतिक लाभ प्राप्त गर्ने साधनका रूपमा पनि प्रयोग गर्न खोजिरहेको कतिपय जानकारहरूको भनाइ छ ।
