दुई तिहाइको सरकार र शेयर बजार: उच्च अपेक्षाबीच किन ओरालो लाग्दैछ बजार ?

बालेन नेतृत्वको सरकार बनेयता बुधबारसम्ममा नेप्से परिसूचक २०५.७१ विन्दुले घटेको छ

काठमाडौं । बालेन्द्र साहको नेतृत्वमा दुई तिहाइ नजिकको सरकार गठन भएसँगै नेपाली शेयर बजारमा उत्साह देखिने अपेक्षा गरिएको थियो ।

स्थिर सरकार, आर्थिक सुधार, पारदर्शिता र भ्रष्टाचारविरुद्ध कडाइ हुने विश्वासले लगानीकर्ताहरू सकारात्मक बनेका थिए । तर, सरकार गठनपछि बजारमा अपेक्षित सुधारको विपरीत निरन्तर गिरावट देखिँदा लगानीकर्ताहरू निराश बनेका छन् ।

सरकार गठनपछिको पहिलो कारोबार १५ चैत २०८२ मा नै नेप्से परिसूचक तीव्र रूपमा घटेको थियो । कारोबार सुरू भएलगत्तै ओरालो लागेको बजार दिनभर उतारचढावमा रहँदै अन्तत: ७१.०५ अङ्कले घटेर दुई हजार ८७९ दशमलव ११ विन्दुमा बन्द भएको थियो ।

त्यसयता बजारले स्थायित्व पाउन सकेको छैन । बुधबारसम्म आइपुग्दा परिसूचक दुई हजार ७४४ दशमलव ४४ विन्दुमा झरेको छ । साह नेतृत्वको सरकार गठनपछि बजार धेरै तल नझरे पनि माथि उक्लन नसक्दा लगानीकर्तामा अन्योल बढेको छ । बालेनको नेतृत्वको सरकार बनेयता बुधबारसम्ममा नेप्से परिसूचक २०५ दशमलव ७१ विन्दुले घटेको छ । वर्तमान सरकार गठन हुनुअघि चैत १२ गते नेप्से परिसूचक दुई हजार ९५० दशमलव १६ विन्दुमा थियो भने हिजो बुधबार दुई हजार ७४४ दशमलव ४५ विन्दुमा झरेको छ ।

शेयरबजारको एकमहिने कारोकार प्रवृत्ति तालिकामा हेर्नुहोस्–

चैत महिनामा नेप्से र कारोबार
गते	दैनिक नेप्से परिसूचक	दैनिक कारोबार रकम
१५	२,८७९.११	१४,७८०,५०६,३५५
१६	२,८३१.३९	१२,६८४,०११,६११
१७	२,८५१.०९	१०,९३३,८२४,०९२
१८	२,७७६.३६	११,८३९,८६५,९४४
१९	२,७८२.१८	८,६९६,००७,४९२
२२	२,६७६.६८	१२,१८५,२९८,४५२
२३	२,७६०.०२	१०,७५२,९२७,१२३
२४	२,७५७.४०	६,६०६,१३३,७६८
२५	२,८०२.५२	८,१५७,३१२,६३२
२६	२,८५१.२४	९,७५१,१८८,६४०
२७	२,८३७.७८	८,९०८,२८३,२४६
३०	२,८३३.६०	८,६०२,३९३,३७२
वैशाख महिनामा नेप्से र कारोबार
गते	दैनिक नेप्से परिसूचक	दैनिक कारोबार रकम
२	२,८६६.८७	१०,२८४,८५४,००६
३	२,८३३.०३	९,२०१,१३७,६२६
४	२,८३८.४०	७,३९२,७३८,४९०
७	२,८२५.२३	५,३६५,१२९,७१४
८	२,८०७.१२	५,६६०,३९२,९७०
९	२,८०४.१७	७,७१०,१३६,७०१
१०	२,७८७.१५	४,९९५,३२३,४९५
११	२,७८८.७०	५,१६८,४७६,००४
१४	२,७९६.४३	४,६४८,९१९,०४३
१५	२,७७०.२६	६,४१२,३७६,२२६
१६	२,७४४.४५	४,८४५,३७४,३५८

किन बढेन नेप्से ?

सरकार गठनलगत्तै केही हाई प्रोफाइल राजनीतिक र व्यावसायिक व्यक्तिहरूमाथि कारबाही गरिएको घटनाले शेयर बजारमा मनोवैज्ञानिक असर पारेको विश्लेषण गरिएको छ । पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, काँग्रेस नेता एवमे पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखक, पूर्वऊर्जामन्त्री दीपक खड्का लगायतलाई नियन्त्रणमा लिइएको घटनापछि बजारमा अस्थिरता बढेको देखिएको हो ।

यस्तै, व्यवसायी दीपक भट्ट, शङ्कर लाल अग्रवाल, सुलभ अग्रवाललगायतलाई पनि सरकारले पक्राउ गरेको थियो । यी मध्ये धेरै रिहा भइसकेका छन् भने केही हिरासतमै छन् । उनीहरू रिहा भए पनि घटनाको अनुसन्धान जारी रहेकोलगायत प्रारम्भिक घटनाले लगानीकर्तामा त्रास सिर्जना गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

यसका साथै अमेरिका र इजरायल मिलेर इरानमाथि भइरहेको पछिल्लो आक्रमण, लामो समयदेखि चलिरहेको रुस–युक्रेनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रमहरूको प्रभाव पनि नेपालको अर्थतन्त्रमा बढिरहेको छ । जसले नेपाली बजारमा महङ्गी तीव्ररूपमा बढाइरहेको छ । यसको प्रभाव पनि शेयर बजारमा देखिएको छ ।

शेयर विश्लेषक इराज राउतका अनुसार सरकारले हाल भ्रष्टाचार नियन्त्रण र गैरकानुनी गतिविधिमाथि निगरानी बढाएको छ । जसको प्रभाव बजारमा देखिएको हो । ‘सरकारले राम्रो र नराम्रो छुट्याउने प्रयास गरिरहेको छ । तर त्यसले लगानीकर्ताहरूलाई आत्तिने अवस्था सिर्जना गरेको छ,’ उनले भने । उनका अनुसार बजारमा रहेका केही ठूला लगानीकर्ताहरू बाहिरिन खोज्दा बिक्री दबाब बढेको छ र त्यसले बजारलाई तलतिर तानेको छ ।

यस्तै, सरकारले सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धानलाई तीव्र बनाएको छ । यसले दीर्घकालीन रूपमा सकारात्मक सन्देश दिने भए पनि तत्कालका लागि बजारमा नकारात्मक प्रभाव देखिएको विश्लेषण गरिएको छ । लगानीकर्ता रविन पोखरेलका अनुसार सम्पत्ति शुद्धीकरणको कडाइबारे बजारमा गलत सन्देश फैलिएको छ ।

‘ठूला लगानीकर्ताहरू बजारबाट बाहिरिन्छन् भन्ने हल्लाले लगानीकर्ताहरूमा त्रास बढाएको छ,’ उनले भने । उनका अनुसार सरकारको उद्देश्य सकारात्मक भए पनि त्यसलाई स्पष्ट रूपमा बुझाउन नसक्दा बजारमा गलत सन्देश गएको छ ।

नयाँ सरकारसँग लगानीकर्ताहरूले स्पष्ट पुँजी बजार नीति अपेक्षा गरेका थिए । तर, हालसम्म सरकारले शेयर बजारप्रति आफ्नो धारणा सार्वजनिक नगरेकाले लगानीकर्ताहरू अन्योलमा छन् । लगानीकर्ता अम्बिका प्रसाद पौडेलले संस्थागत लगानीकर्ताहरूलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । ‘संस्थागत लगानीकर्ताहरू पुँजी बजारका मेरुदण्ड हुन् । तर, कर नीति र लकिङ पिरियडजस्ता प्रावधानले उनीहरू निरुत्साहित भएका छन्,’ उनले भने ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको गिरावटलाई बजारको ‘करेक्सन’ को रूपमा पनि लिन सकिन्छ । विगतमा सीमित लगानीकर्ताहरूले बजारमा प्रभाव जमाउने, मूल्य कृत्रिम रूपमा बढाउने र साना लगानीकर्तालाई जोखिममा पार्ने प्रवृत्ति देखिएको थियो । इराज राउत भन्छन्, ‘बजार सधैँ बढ्दैन । अहिलेको गिरावट स्वाभाविक करेक्सन हो । केही समयपछि बजार फेरि उकालो लाग्ने सम्भावना छ ।’

राजनीतिक गतिविधि र आन्दोलनको प्रभाव पनि बजारमा देखिएको छ । जेन–जी आन्दोलनसँग सम्बन्धित घटनाक्रमले बजारमा थप अन्योल सिर्जना गरेको विश्लेषण गरिएको छ । आन्दोलन र विरोध प्रदर्शनले लगानीकर्ताहरूलाई सतर्क बनाएको छ ।

यसैबीच, अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले लगानीकर्तासँग भेट गर्दै बजार सुधारप्रति सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन् । उनले लगानीकर्ताहरूलाई नअत्तालिन आग्रह गर्दै सुधारका कामहरू अघि बढिरहेको बताएका छन् ।

यद्यपि, विश्लेषकहरूका अनुसार सरकारको प्रतिबद्धता व्यवहारमा देखिनु आवश्यक रहेको छ । स्पष्ट नीति, दीर्घकालीन योजना र लगानीकर्तालाई आश्वस्त पार्ने कदम चालिए मात्रै बजारमा सुधार आउने विश्वास गरिएको छ ।

हालको अवस्थामा लगानीकर्ताहरूको मनोविज्ञान नै बजारको मुख्य निर्धारक बनेको छ । नीति अस्पष्टता, कारबाहीको डर र बजार अझै घट्न सक्ने आशङ्काले लगानीकर्ताहरू ‘प्यानिक सेल’तर्फ उन्मुख भएका छन् । विशेषज्ञहरूका अनुसार बजार स्थिर बनाउन सरकारले स्पष्ट नीतिगत मार्गचित्र सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ । साथै, हल्ला र अफवाह नियन्त्रण गर्दै लगानीकर्तामा विश्वास कायम गर्नु आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।

बालेन सरकारप्रति उच्च अपेक्षा रहे पनि शेयर बजारले तत्काल सकारात्मक सङ्केत दिन सकेको छैन । तर, दीर्घकालीन रूपमा सुधारका प्रयास सफल भए बजार पुन: उकालो लाग्ने सम्भावना रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन् । अहिलेका लागि भने लगानीकर्ताहरू पर्ख र हेरको अवस्थामा छन् ।