सन् २०२५ मा विश्वका प्रमुख राजनीतिक घटना: ट्रम्पको पुनरागमनदेखि नेपालमा जेनजी सरकारसम्म

काठमाडौँ । सन् २०२५ सकिएको छ र आजदेखि नयाँ वर्ष सुरु हुँदैछ । यस वर्ष विश्वमा ठुला राजनीतिक घटनाक्रम भए । यस वर्ष राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकामा दोस्रो पटक ह्वाइट हाउसको कार्यभार सम्हाले भने जापानले आफ्नो पहिलो महिला प्रधानमन्त्री पाएको छ ।

त्यस्तै नेपालमा भएको दुई दिनको जेनजी आन्दोलनले तत्कालिन केपी शर्मा ओली नेतृत्वलाई नै विस्थापित गरेको थियो भने लामो समयदेखि चलिरहेको गाजा युद्ध रोकिएको छ । २०२५ मा भएका प्रमुख राजनीतिक घटनाको चर्चा गरौँ:

नेपाल: जेनजी आन्दोलनले सरकार ढाल्यो

सेप्टेम्बर २०२५ मा, भ्रष्टाचारविरुद्ध र सुशासनको माग गर्दै भएको जेनजी आन्दोलनले तत्कालिन ओली नेतृत्वको सरकार विस्थापित भएको थियो । ४८ घण्टामै सिंहदरबार संसद भवनसहित धेरै सरकारी भवनहरू आगलागी भए भने ७३ जनाले आफ्नो ज्यान गुमाएका थिए । आन्दोलनपछि पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीलाई अन्तरिम सरकारको प्रधानमन्त्री बनाइयो र फागुन २१ मा निर्वाचन गर्ने दिशामा सरकार अगाडी बढिरहेको छ ।

ट्रम्पको पुनरागमन

जनवरी २०२५ मा डोनाल्ड ट्रम्पको ह्वाइट हाउसमा पुनरागमन वर्षको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक घटना बन्यो । डेमोक्र्याटिक पार्टीको सरकार चार वर्ष पछि अपदस्थ गरियो, जसले अमेरिकाको आन्तरिक र विश्वव्यापी राजनीतिमा ठूलो परिवर्तनको सुरुवात गर्यो । अमेरिकी मिडियाले यसलाई ‘नाटकीय राजनीतिक पुनरागमन’ भने । ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालले नीतिमा परिवर्तन मात्र होइन, राष्ट्रपति शक्तिको व्यापक विस्तारको पनि प्रतीक थियो ।

साने ताकाइची: जापानकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री

नोभेम्बर २०२५ मा, साने ताकाइचीले जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेर इतिहास रचेकी छन् । ४६५ सिट भएको तल्लो सदनको पहिलो चरणमा ताकाइचीले २३७ मत प्राप्त गरिन्, जसले गर्दा दोस्रो चरणको चुनावको आवश्यकता नै परेन । सत्तारुढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी र जापान इनोभेसन पार्टीले गठबन्धन सरकार गठन गर्ने सम्झौता गरेपछि उनको चुनाव भएको थियो । जुलाईको चुनावमा खराब पार्टीको हारपछि तीन महिनाको राजनीतिक गतिरोध अन्त्य गर्दै, ताकाइचीले प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबालाई प्रतिस्थापन गरेकि थिइन् ।

ताकाचीलाई स्वर्गीय पूर्व प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेको शिष्य मानिन्छ र उनले सेना र अर्थतन्त्रलाई सुदृढ पार्ने र जापानको शान्ति-प्रेमी संविधान संशोधन गर्ने जस्ता उनका नीतिहरू पालना गर्ने सम्भावना छ । बेलायतकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरकी प्रशंसक, जसले आफूलाई जापानकी ‘आइरन लेडी’ भनेर चिनाउँछिन्, ताकाचीले उनको कडा रूढिवादी विचारहरूको लागि आलोचनाको सामना गर्नु परेको छ ।

बेन्जामिन नेतान्याहू: युद्धको बीचमा शक्ति नियन्त्रण

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले आफ्नो करियरको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण अवधिमा २०२५ मा सत्ता सम्हाले । यस वर्ष, इजरायल धेरै मोर्चाहरूमा द्वन्द्वमा फसेको थियो, जसलाई अधिकारीहरूले ‘सात-मोर्चाको युद्ध’ भनेर वर्णन गरे । गाजा युद्धविराम, घरेलु विरोध र गठबन्धन विवादहरूको बावजुद, नेतान्याहूले सुरक्षा उपकरण र राजनीतिक परिदृश्यमा बलियो पकड कायम राखे । नेतान्याहूले ‘युद्धकालमा एकता’ को कूटनीतिक रणनीतिको साथ जनताको क्रोध र छानबिनको सामना गरे र सत्तामा रहे ।

मुख्य युद्धभूमि गाजा रह्यो, जहाँ २०२५ सम्म हमाससँग इजरायलको युद्ध जारी रह्यो । अक्टोबरमा युद्धविराम लागू हुनुभन्दा अघि दुवै पक्ष निरन्तर लडाइँमा संलग्न थिए । इजरायली सेनाले पश्चिम किनारमा हमास, प्यालेस्टिनी इस्लामिक जिहाद र अन्य सशस्त्र समूहहरू विरुद्ध दैनिक कारबाही पनि गरे । उत्तरमा लेबनानमा हिजबुल्लाहसँग तनाव उच्च रह्यो । २०२४ को अन्त्यमा युद्धविराम भए पनि, सीमापार घटनाहरू र इजरायली आक्रमणहरू २०२५ सम्म जारी रहे ।

अहमद अल-शारा: सिरियालाई मुख्यधारामा ल्याउने प्रयास

डिसेम्बर २०२४ मा बशर अल-असदको शासनको पतन पछि अहमद अल-शारा सिरियाको अन्तरिम राष्ट्रपति बने । उनले राजनीतिक, संस्थागत र कूटनीतिक रूपमा देशलाई पुनर्निर्माण गर्न कदम चाले । उनी अब दशकौंदेखि एक्लिएको सिरियालाई क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा फर्काउने प्रयास गरिरहेका छन् । असदलाई पदच्युत गरेपछि तुरुन्तै अल-शारालाई अन्तरिम राष्ट्रपति घोषित गरियो । उनले पुरानो राजनीतिक प्रणालीलाई भत्काउन धेरै कदम चाले । उनले संविधान निलम्बन गरे, बाथ पार्टीलाई खारेज गरे र सैन्य र सुरक्षा उपकरणको पुनर्संरचना गरे ।

सरकारी रिक्तता भर्न अस्थायी व्यवस्थापिका परिषद् गठन गरियो । संस्थागत सुधारहरू उनको रणनीतिको प्रमुख भाग थिए। घरेलु राजनीतिक सुधारहरू पनि सुरु गरियो । फेब्रुअरी २०२५ मा, उनले राष्ट्रिय संवाद सम्मेलन आयोजना गरे, जहाँ राष्ट्रिय एकता र संवैधानिक परिवर्तन जस्ता मुद्दाहरूमा छलफल गरियो । अल-शारा अन्तर्राष्ट्रिय मोर्चामा सक्रिय कूटनीतिमा पनि संलग्न भए ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, सिरियाले असदको शासनकालमा भन्दा एक वर्षमा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरेको छ । यसले क्षेत्रीय शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरेको छ र पहिले सिरियासँग बन्द गरिएका बहुपक्षीय फोरमहरूमा भाग लिएको छ । संयुक्त राष्ट्र संघको उच्चस्तरीय भाषण र ह्वाइट हाउसको ऐतिहासिक भ्रमणले सिरियाको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यतामा क्रमिक वृद्धिलाई प्रदर्शन गर्दछ । अल-शारा सन् १९४६ मा देशको स्वतन्त्रता पछि ह्वाइट हाउसको भ्रमण गर्ने पहिलो सिरियाली नेता बने ।

बुल्गेरिया: सरकार फेरि एक पटक पतन भयो

बुल्गेरियामा सन् २०२५ राजनीतिक उथलपुथलमा समाप्त भयो । भ्रष्टाचारविरुद्धको निरन्तर सडक प्रदर्शन र जनताको आक्रोशले प्रधानमन्त्री रोसेन झेलियाझकोभ र उनको मन्त्रिपरिषद्लाई राजीनामा दिन बाध्य बनायो । झेलियाझकोभले संसदमा उनकोविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव प्रस्तुत हुने बित्तिकै टेलिभिजनमा सिधै आफ्नो राजीनामाको घोषणा गरे । उनको राजीनामा विशेष गरी महत्त्वपूर्ण थियो किनभने बुल्गेरिया जनवरी १, २०२६ मा युरोजोनमा सामेल हुने कार्यक्रम थियो । तर अब यो प्रमुख कदम अनिश्चिततामा डुबेको छ ।

सोफिया र अन्य शहरहरूमा हजारौं मानिसहरू कर र सामाजिक सुरक्षा योगदान बढाउने निर्णयहरूको विरोध गर्दै सडकमा उत्रिए । सरकारले २०२६ को बजेट फिर्ता लियो, तर यसले जनताको आक्रोशलाई शान्त पार्न सकेन । राष्ट्रपति रुमेन रादेवले पनि सार्वजनिक रूपमा सरकारलाई पद त्याग गर्न दबाब दिए । अब राजनीतिक दलहरूसँग परामर्श भइरहेको छ, र यदि बहुमत प्राप्त भएन भने, राष्ट्रपतिले अन्तरिम सरकार गठन गर्न र नयाँ चुनाव बोलाउन सक्छन्। बुल्गेरिया छोटो अवधिको सरकार र भाँचिएको संसदको चक्रमा फसेको छ ।

पेरुको सरकार पतन, जनता असन्तुष्ट

२०२५ को अन्त्यमा, पेरुको राजनीतिमा ठूलो हंगामा मच्चियो । राष्ट्रपति दिना बोलुआर्टेलाई संसदले हटाएको थियो । जनताको आक्रोश, बढ्दो चोरी र डकैती र लगातार भ्रष्टाचारका मुद्दाहरूले उनको सरकारलाई असर पारेको थियो । संसदले राष्ट्रपतिलाई अब नैतिक रूपमा फिट नभएको घोषणा गर्‍यो । १३० मध्ये १२२ सांसदले उनको हटाउने पक्षमा मतदान गरे । सडक हडताल र प्रदर्शनहरू भए, विशेष गरी लिमा शहरमा। कन्सर्टमा गोलीबारीले क्रोधलाई अझ बढायो । उपराष्ट्रपति उपस्थित नभएकोले, जोसे ज्यारीले अन्तरिम राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिए । अब देशको जिम्मेवारी उनको काँधमा थियो, जसका समस्याहरू समाधान गर्न सजिलो थिएन ।